Ο Αντώνης Νέσκες συζητάει στο "Βήμα των Νέων"

Το "Βήμα των Νέων" φιλοξενεί σήμερα τον Αντώνη Νέσκε, απόφοιτο Κοινωνιολογίας του Πανεπιστημίου Κρήτης και κάτοχο MSc στην ειστήμη της Κοινωνιολογίας με ειδίκευση στην Κοινωνική Οργάνωση και την Κοινωνική Μεταβολή. Μας μιλάει για τα προβλήματα της σημερινής νεολαίας, για τις αιτίες που οδηγούν τους νέους στα ναρκωτικά, αλλά και για την πολιτική κατάσταση που επικατεί σήμερα στην Ελλάδα.

-Ποια είναι τα κυριότερα προβλήματα που αντιμετωπίζουν σήμερα οι νέοι;

Η σημερινή νεολαία ως κοινωνική ομάδα αντιμετωπίζει σοβαρότατα προβλήματα. Το ζήτημα είναι πολύπλοκο και πολύπλευρο. Αλλά, αν επιχειρήσουμε να επικεντρωθούμε στα πιο σημαντικά προβλήματα της σημερινής νεολαίας, η εκτίμησή μου είναι ότι η κοινωνική κατάσταση και η διαδικασία ενηλικίωσης των νέων χαρακτηρίζονται από κρίσεις, αντιφάσεις, αδιέξοδα και περιορισμούς. Η διαδικασία ενηλικίωσης των νέων αφορά τα ζητήματα της εκπαίδευσής τους  αρχικά και έπειτα της κοινωνικής τους ένταξης μέσα από την συμμετοχή  τους στο σύστημα της απασχόλησης και της παραγωγής. Και εδώ βρίσκονται τα προβλήματα των νέων! Ο σημερινός νέος αντιμετωπίζει ζητήματα καθυστέρησης και εντατικοποίησης. Καθυστερούν να ολοκληρώσουν τις σπουδές τους, καθυστερούν να ενταχθούν στην αγορά εργασίας, καθυστερούν να αποκόψουν τους οικογενειακούς δεσμούς, καθυστερούν να ανεξαρτητοποιηθούν, με αποτέλεσμα να βιώνουν το φαινόμενο της «παρατεινόμενης εφηβείας». Αυτό που πρέπει να τονισθεί είναι ότι τα αίτια των προβλημάτων των νέων είναι καθαρά κοινωνικά και οφείλονται στις τρέχουσες κοινωνικοιστορικές συνθήκες και μετασχηματισμούς. Η παράταση των σπουδών τους εκφράζεται ως κοινωνική αναγκαιότητα  για την εξασφάλιση μιας καλύτερης προοπτικής στην αγορά εργασίας. Ωστόσο, έρευνες αλλά και η καθημερινή πραγματικότητα γύρω μας δείχνει ότι στην Ελλάδα σήμερα έχουμε την πιο μορφωμένη νέα γενιά της μεταπολεμική της ιστορίας, αλλά ταυτόχρονα και την περισσότερο αποκλεισμένη κοινωνικά και οικονομικά νέα γενιά. Η δομή του εκπαιδευτικού συστήματος στην Ελλάδα και τα υψηλά ποσοστά ανεργίας των νέων και έχουν σοβαρότατες επιδράσεις στην κοινωνική συνείδησή και την ψυχοσύνθεσή τους, με αποτέλεσμα να βιώνουν την ανισότητα, την αδυναμία προοπτικής  και σχεδίων ζωής, το φόβο, την ανασφάλεια και το άγχος.

-Η μάστιγα των ναρκωτικών έχει ‘’αγγίξει’’ και την περιοχή μας. Τι είναι αυτό που οδηγεί τους νέους στα ναρκωτικά και ποια πιστεύεις ότι είναι η λύση για την αποφυγή τους;

Η εξάπλωση και οι τεράστιες διαστάσεις του φαινομένου των ναρκωτικών αποτελούν μια έκφανση της γενικότερης κρίσης του δυτικού καπιταλιστικού μοντέλου οργάνωσης των σημερινών κοινωνιών. Ζούμε σε μια νεωτερική εποχή ραγδαίων μετασχηματισμών και ταχύτατων εξελίξεων, η οποία χαρακτηρίζεται από κατακερματισμό των ηθικών αξιών ζωής, αφανισμό και αλλοτρίωση των  παραδοσιακών κοινωνικών δομών προστασίας και σχέσεων, (π.χ. οικογένεια, σχέσεις, φιλίες) και ανάδειξη  υλικών, ανταλλακτικών αξιών και προτύπων υπερκαταναλωτισμού μέσα από διάφορους κοινωνικούς και ψυχολογικούς μηχανισμούς (π.χ. καταναλωτικά πρότυπα μέσων μαζικής ενημέρωσης που υπόσχονται «ευτυχία»). Η βαρύτατη συνέπεια αυτών των εξελίξεων είναι η κοινωνικοποίηση και η καλλιέργεια μιας καταναλωτικής ανθρώπινης προσωπικότητας, η οποία έχει «μάθει» να λειτουργεί με βάση το «έχειν» και όχι το «είναι». Και αυτές οι διαδικασίες αποτυπώνονται στη γενικευμένη μετριότητα, που παρατηρούμε καθημερινά, στον αέναο κύκλο αναζήτησης της ευτυχίας και της προσωπικής ολοκλήρωσης μέσα από υλικές εμπειρίες, στον σχεδόν άμεσο κορεσμό, την αναζήτησή νέων εμπειριών και ούτω καθεξής. Οι σημερινοί νέοι είναι οι αποδέκτες αυτών των εξελίξεων και της γενικότερης κρίσης του πολιτισμού μας, είναι οι σύγχρονοι άνθρωποι  οι οποίοι έχουν κοινωνικοποιηθεί με τις αξίες του πρόσκαιρου, του υλικού, του επιφανειακού από την ψυχολογική επιρροή, που τους ασκεί η σύγχρονη βιομηχανία του ελεύθερου χρόνου. Η αίσθηση του ανικανοποίητου, ο ναρκισσισμός και η απαισιοδοξία διαμορφώνουν ένα άτομο ευάλωτο, αδύναμο και εγκεφαλικά εγκλωβισμένο στην αναζήτηση ψεύτικων λύσεων και προσανατολισμών «ηδονής» και «ευτυχίας», με αποκορύφωμα τον «τεχνητό παράδεισο των ναρκωτικών». Πιστεύω ότι η λύση για την αποφυγή των ναρκωτικών δεν είναι μια και συγκεκριμένη. Είναι πολυεπίπεδη, πολυδιάστατη και εντοπίζεται στα ζητήματα πολιτισμού, παιδείας, κοινωνικοποίησης και αυτοσυνείδησης των μελών των ανθρώπινων κοινωνιών.

-Πιστεύεις ότι το Νησί μας προσφέρει ευκαιρίες στους νέους τoυ, για να εξελιχθούν και να πραγματοποιήσουν τα όνειρά τους, ώστε να μην αναγκάζονται να ξενιτευτούν;

Πιστεύω ότι οι ευκαιρίες που προσφέρονται στην Κω για την πραγματοποίηση των σχεδίων ζωής  των νέων δεν είναι επαρκείς. Η μαζική εισαγωγή και αποφοίτηση των νέων του νησιού από ΑΕΙ και ΤΕΙ, η μη ύπαρξη δυναμικών οικονομικών κινήτρων για την νεανική μικρομεσαία επιχειρηματικότητα, η υπολειτουργία ή μη ύπαρξη δομών και υπηρεσιών του τοπικού δημόσιου τομέα, η λογική της μονόπλευρης οικονομικής ανάπτυξης του τριτογενούς τομέα,  η αδυναμία συνολικής και δυναμικής ανάπτυξης όλων των τομέων παραγωγής, η απουσία κοινωνικής οικονομίας και η έλλειψη μέτρων τοπικής πολιτικής, που να ενισχύουν την ενδογενή ανάπτυξη του νησιού μας σταδιακά θα οδηγήσει σε υψηλά ποσοστά ανεργίας και αποκλεισμό των επόμενων νέων γενιών από την παραγωγή και την απασχόληση με φαινόμενα παρατεταμένης ανεργίας, ετεροαπασχόλησης ή και μερικής απασχόλησης. Το νησί μας έχει δυναμικά συγκριτικά πλεονεκτήματα, τα οποία πρέπει να εκτιμηθούν συνετά και οργανωμένα με στόχο την επίτευξη ποιότητας ζωής των μελλοντικών γενεών.

-Παρακολουθείς τα πολιτικά δρώμενα; Ακούμε συχνά, να γίνεται λόγος για το φαινόμενο της "Απάθειας των νέων" στα πολιτικά δρώμενα. ιναι τελικά απάθεια ή μήπως αντίδραση;

Ένα από τα βασικά καθήκοντα του κοινωνιολόγου είναι η μελέτη των κοινωνικών φαινομένων, θεσμών, σχέσεων , συμπεριφορών και της γενικότερης κοινωνικής πραγματικότητας. Οπότε, θεωρείται προαπαιτούμενο η ενημέρωση για τα πολιτικά δρώμενα, αφού το πολιτικό σύστημα ανήκει στις δράσεις και τους θεσμούς του ευρύτερου δημόσιου κοινωνικού χώρου.
Οι σημερινοί νέοι δεν θεωρώ ότι είναι πολιτικά απαθείς. Οι σημερινοί νέοι είναι περισσότερο ρεαλιστές και σκεπτικιστικοί. Πιστεύω ότι η πολιτική κατάσταση, που επικρατεί στην Ελλάδα σήμερα αλλά και το αξιακό σύστημα της πολιτικής δεν εκφράζει τους νέους, δεν αντιπροσωπεύει τα οράματά τους. Η γραφειοκρατία, η εξάπλωση των πελατειακών σχέσεων, η συγκεκαλυμμένη πίσω από «υποσχέσεις» και «θα»  πολιτική ψευδολογία δεν ταιριάζουν με τον αυθορμητισμό και τον δυναμισμό της ειλικρίνειας των νέων. Ένα πολύ σημαντικό ζήτημα είναι ότι οι νέοι νιώθουν αποξενωμένοι στον κόσμο, που φτιάχνουν οι μεγαλύτεροι για να τους παραδώσουν. Είναι οι αποδέκτες της ανασφάλειας του μέλλοντός τους, που άλλοι κατασκευάζουν για αυτούς. Έτσι, η λεγόμενη «απάθεια των νέων», θεωρώ ότι είναι μια μορφή αντίδρασης στις αντικειμενικές αντιφάσεις της σημερινής ελληνικής κοινωνίας και της πολιτικής κατάστασης σε αυτήν. Άλλωστε, αναρωτιέμαι πως περιμένεις από το νέο να ασχοληθεί με τα πολιτικά και κοινωνικά ζητήματα αυτής της κοινωνίας, η οποία δημιουργεί τις συνθήκες εκείνες που αποκλείουν τον ίδιο το νέο από τη συμμετοχή του σε αυτή; Με ποιο ηθικό υπόβαθρο παρακινείς και προσκαλείς τους νέους σε συμμετοχή στην πολιτική και την κοινωνία, όταν οι πράξεις των μεγαλύτερων έχουν συμβάλει στη δημιουργία «χρέους ζωής» και όχι «ποιότητας ζωής» για τους νέους; Όταν ετοιμάζεις μια κοινωνία για τους νέους με τεράστια ΚΟΣΤΗ ΖΩΗΣ, δημόσια χρέη, κόστος περίθαλψης και υγείας, ασφαλιστικό και περιβαλλοντολογικό κόστος ; Μάλλον, λοιπόν, δεν είναι ηθικό να μιλάμε για  φαινόμενο «απάθειας των νέων» αλλά για «απάθεια προς τους νέους»..

- Ποιος είναι ο ρόλος ενός κοινωνιολόγου στις τοπικές κοινωνίες;

Οι τοπικές κοινωνίες αποτελούν το κύτταρο της κοινωνικής οργάνωσης. Στη σημερινή εποχή, η ανάδειξή του τοπικού κρίνεται αναγκαία και υποστηρίζεται τόσο από εθνικές όσο και από υπερεθνικές πολιτικές και θεσμούς. Ο κοινωνιολόγος είναι εκείνος, ο οποίος κατέχει την επιστημονική γνώση για να μελετήσει και να αναλύσει τα καθημερινά κοινωνικά φαινόμενα, τις διαχρονικές κοινωνικές αλλαγές και εξελίξεις. Ο κοινωνιολόγος παρακολουθεί την κοινωνική πραγματικότητα και την ανθρώπινη συμπεριφορά συγκεντρώνοντας με επιστημονική δεοντολογία και μεθοδολογία τα ανάλογα στοιχεία που ταξινομεί και ερμηνεύει. Ο κοινωνιολόγος επισημαίνει τα κοινωνικά προβλήματα και προτείνει τρόπους αποτελεσματικής αντιμετώπισης τους. Το πεδίο επιστημονικών ενδιαφερόντων είναι όσες και οι πτυχές της κοινωνικές πραγματικότητας. Πέρα από τα «αμιγή» κοινωνικά προβλήματα, ο κοινωνιολόγος έχει την επιστημονική ικανότητα και γνώση να κάνει παρεμβάσεις σε ζητήματα, που αφορούν όλες τις διαστάσεις της τοπικής κοινωνίας, την οικονομική, ιστορική, πολιτική και πολιτισμική. Σε χώρες της Ε.Ε και των Η.Π.Α. η ύπαρξη ενός κοινωνιολόγου ή κοινωνικού επιστήμονα κρίνεται ως αναγκαιότητα σε κάθε κοινωνικό θεσμό, κατάσταση η οποία δεν αντιπροσωπεύει δυστυχώς την Ελλάδα.

* Η συνέντευξη φιλοξενήθηκε στο φύλλο της 10/05/2008 της τοπικής εφημερίδας της Κω "Βήμα της Κω".